Rregullat e drejtshkrimit të shqipes

Çdo gabim i shpeshtë ka pas vetes një rregull, dhe rregullat janë më pak se gabimet: 16 sish mbulojnë të gjitha krahasimet e kësaj faqeje. Nis nga rregulli kur do të kuptosh pse, ose nga fjala kur të duhet vetëm përgjigjja.

Fjalë të veçanta

12Kur shkruhet q dhe kur ç?Në shumë të folme gege (veriu i Shqipërisë, Kosova, Maqedonia e Veriut — e gjithnjë e më shumë edhe në të folmen urbane) q-ja dhe ç-ja shqiptohen njësoj, prandaj në shkrim ngatërrohen në të dyja drejtimet: herë ç në vend të q, herë q në vend të ç (hiperkorrektim).
8Kur shkruhet gj dhe kur xh?Gj-ja dhe xh-ja janë dy bashkëtingëllore të ndryshme, po në shumë të folme afrohen aq sa nuk dallohen dot me vesh. Rregulli praktik: fjalët e trashëguara e ato me origjinë greko-latine shkruhen me gj (gjeografi, gjimnaz, gjeneratë), kurse huazimet turke e perëndimore me xh (xhep, xhaketë, xhami, menaxher).
10Kur shkruhet rr dhe kur r?Rr-ja është një tingull më vete, jo një r e dyfishuar për bukuri. Në të folmen e sotme, sidomos në qytete, dallimi po humbet — po në shkrim ai mban ende kuptime të ndara. Gabimi shkon në të dyja drejtimet: herë hiqet rr-ja aty ku duhet (mar për marr), herë shtohet aty ku s'duhet (porrosi për porosi).
6Kur shkruhet ll dhe kur l?Si te rr-ja, ll-ja është tingull më vete dhe jo një l e dyfishtë. Edhe këtu gabimi shkon në të dyja anët: molë në vend të mollë, dhe billetë në vend të biletë. Në disa raste ndryshimi i një shkronje jep fjalë krejt tjetër — mollë (fruti) kundrejt molë (insekti).
14ë-ja që "hahet" në të folur?Në të folur ë-ja shpesh bie, por në shkrim ruhet — përveç rasteve ku vetë norma e ka hequr (p.sh. mirupafshim, shih nr. 80).
14Cilat fjalë shkruhen bashkë dhe cilat ndaras?Shumë ndajfolje e lidhëza të shqipes janë ngurosur nga disa fjalë në një të vetme: gjithashtu, megjithatë, sidoqoftë, nëpërmjet. Rregulli: kur pjesët e kanë humbur kuptimin e vet dhe funksionojnë si një fjalë, shkruhen bashkë. Kur secila pjesë e ruan kuptimin, rrinë ndaras — po ashtu, së bashku, në qoftë se.
10Apostrofi?Apostrofi shënohet: (a) kur bie ë-ja e trajtave të shkurtra më / të para një trajte tjetër — t'i (të + i), m'u (më + u), për t'u; dhe (b) gjithmonë te pjesëzat s' dhe ç', edhe para bashkëtingëlloreje: s'di, ç'kemi. Kurse ma (më + e), ta (të + e), ua janë bashkime zanoresh dhe shkruhen pa apostrof.
6Pse shkruhet njoh e jo njof?Në shumë të folme h-ja fundore e mesme shqiptohet si f ose bie fare: njof për njoh, shifemi për shihemi, i ftoftë për i ftohtë. Në shkrim h-ja ruhet gjithmonë, sepse është pjesë e rrënjës dhe kalon në të gjitha fjalët e familjes: shoh, shohim, shihemi.
10Fjalët e huaja?Fjalët e huaja të përvetësuara shkruhen ashtu siç shqiptohen në shqip, jo sipas gjuhës së origjinës. (Emrat e përveçëm të huaj e ruajnë shkrimin origjinal: Shakespeare, New York.)
10Kujdes: të dyja format janë të sakta, por nuk këmbehen!?Këto çifte ngatërrohen shpesh sepse të dyja format janë të normës — por secila në vendin e vet: te 91–97 e 100 janë fjalë të ndryshme me kuptime të ndryshme, te 98–99 e njëjta fjalë si ndajfolje (pa -ë) dhe si mbiemër (me -ë).

Shprehje